غلامعلى صفايى

20

ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )

نمىشود تا اينكه بگويند عمل نصب بر فعل مىكند . و بايد دانست كه در اين موارد كه ظاهرا بر فعل مضارع داخل شده است ، درواقع بر « أن » مصدريه و فعل واقع شده است كه روى هم اسم مؤول را تشكيل مىدهند و محلا آن اسم مؤول را مجرور مىكند كه اين نظريه همان قول جمهور است . قول سوم نيز صحيح نيست زيرا اصل عدم نيابت كلمه‌اى از كلمه ديگر در عمل است . و لك إظهار « أن » : جايز است براى شما در هنگام تكلم به كلام عربى در وقتى لام بر فعل مضارع قرار دارد « أن » مصدريه را بيان كنيد و بگوئيد : « جئتك لأن تكرمنى » بلكه در بعضى از مواضع ، اظهار « أن » واجب مىشود ، و مورد وجوب اظهار « أن » در زمانى است كه فعل مضارع همراه « لا » نافيه باشد چون اگر « أن » بيان نشود ثقل و سنگينى در لفظ به جهت كنار هم قرار گرفتن دو لام ايجاد مىشود ، بنابراين بايد در اين موارد « أن » اظهار شود ، مانند قول خداوند متعال درباره تغيير قبله و دليل نداشتن يهود براى برترى دينى بر مسلمين كه مىگفتند : شما مسلمين بر قبله ما نماز مىخوانيد : وَ مِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ حَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَيْكُمْ حُجَّةٌ ( البقره / 150 ) . شاهد : در اظهار « أن » بين لام و مضارع منفى است . ابن مالك در بيان اين قاعده مىگويد : و بين « لا » و لام جرّ التزم * إظهار « أن » ناصبة و إن عدم السابع : هفتمين معناى لام جاره تأكيد نفى است و آن لامى است كه بر فعل مضارع واقع مىشود در حالى كه قبل از اين فعل ، فعل ناقصهء منفى « ما كان » يا « لم يكن » قرار دارد كه اسناد داده شده‌اند به اسمى كه آن فعل مضارع مقرون به لام نيز به آن اسم - هرچند ضميرى باشد كه آن به اسم رجوع مىكند - اسناد داده شده است . به عبارت ديگر ، فاعل آن فعل مقرون به لام و اسم « ما كان » و « لم يكن » يكى است . مانند قول امير المؤمنين عليه السّلام درباره ارزش شكر :